M.Aydın Turan - "Kafkasya Komitesi" ile "Türkiye'deki Kuzey

Kongre başkanı Paul Otlet  son konuşmasında bu sözlerin etkisi altında dikkate değer cümleler sarfetti. "Bizimle beraber, burada şu tarihi saatleri yaşayanlar biraz  önce dinlendiğimiz bu  vicdan  haykırışını, şu cesur yardım seslerini, hak ve antlaşmalara sadakat çağrısını, hür yaşamak isteyen insanların kendilerine baskı yapan ve istismar edenlere karşı yarattıkları bütün şanlı mücadele tarihini  hiç bir zaman unutmayacaklardır."

Bu tarihi kongre hakkında fikir belirten 500'ü aşkın yayın organından 2  Temmuz 1916 (10)  tarihli "Temps" gazetesinin "Lüzumsuz Bir Toplantı" başlığıyla neşrettiği  dikkate değer bir yazıyı hatırlamalıyız. "Temps" bu yazıda "tarafsızlık adına  sarfolunan abartılı bir gayreti" (!!) muahaza  ettikten sonra,"Verdun'daki Fransız ve Bukoniva'daki Rus askerinin  milletlerin hürriyeti (!) uğrunda kongreden daha fazla fayda  elde ettiklerini" ayrıca abartmaktadır!!!

Paris'te çıkan "L'Eclair" gazetesi "Temps"e göre daha cesaretli şekilde 11 Temmuz 1916 tarihli nüshasında (11), Alcide Ebray imzasıyla neşrettiği bir yazıda, mahkum milletler probleminin insafla çözümlenmesinin çok zor olduğunu kaydettikten sonra şunları belirtmektedir: "Herkes düşmanı olan başka bir devletteki mahkum milletlerin kurtuluşunu talep ediyor. Fakat, ne kendi ve ne de müttefikinin hakimiyetinde bulunan milletlerin ayrılmasını aklından geçirmek bile istemiyor". Aynı fikri Montpellier'de yayımlanan "L'Eclair" ismindeki diğer bir gazetede (5 Temmuz 1916) Jacques Bainville adlı diğer bir yazar da sözkonusu etmektedir; bu yazara göre: "Mahkum milletlerin hakkı prensibi Fransa için tehlikelidir, zira bu prensip öyle bir silahtır ki, günün birinde kolaylıkla ya bizzat kendimiz, yahud da müttefiklerimiz aleyhine çevrilebilir..."

Aynı tarihte ise "Frankfuster Zeitung" gazetesi büyük bir kehanetle şu sözleri yazmaktaydı: "Mahkum milletlerin hakkı prensibi savaş sonrası en yakın geleceği  oluşturacaktır. Bu problemi müslihane ve  münsifane  bir tarzda kendi içinde  halleden herhangi bir devlet ancak bundan sonradır ki, en büyük iç gücü elde edecektir". (Das Maximum an innerer kraft  erlangen)

Almanca diğer bir yayın, "Korespondenzblaat der Nachrichtenstelle für den Orient" (Berlin) (12) Kongreye değirken çok anlamlı  ve haklı bir keharette bulunarak  şunları kaydediyor. "Rusya mahkumu müslüman milletlerin sesi ilk kez Batı  Avrupa'da duyulmaktadır. Bu ses kısılmayacaktır."

Evet, milli benliklerinin farkında olan Rusya mahkumu milletlerin sesi kısılmadı ve bunu bize  Lozan Kongresinden sonraki yılların hadisesi bütün açıklığı ile göstermekte de gecikmedi. Kongre katılımcılarından bir çoğu, mesela Lehistan, Finlandiya, Estonya, Litvanya, Latviya, Azerbaycan, Gürcistan, Kuzey Kafkasya ve Ukrayna  kongreden sadece iki yıl sonra idi ki, hürriyet ve bağımsızlıklarına kavuştular, milli devletler kurabildiler ve dünya milletleri tarafından de facto ve de jure tarzda tanındılar. Kızıl perde altında gizlenen Rus emperyalizmi bu bağımsız devletlerden bazısını yeniden istila etmiştir. Lakin Rusya mahkumu milletlerin istiklal hareketini bilenler için bu yeni istilanın pek de uzun ömürlü olmadığı aşikardır. Devlet Dumasının ünlü "Müslüman Fraksiyonu" ve "Muhtariyetçiler İttihadı" gibi fraksiyonlarından savaşta Avrupa'da  çalışan "Kafkasya Komitesi" ile Akçura-Hüseyinzade  Komiteleri (1918'in 22 Ocak, 11,  26 ve 28 Mayıs hadiseleri) (13) ve nihayet günümüzdeki "Promethe Cephesi" milletlerinin hareketi ile "Kafkasya Konfederasyonu Cephesi" Rusya mahkumu milletlerin milli mücadele tarihinde son 30 yıldır yapılan başarılı milli imtihanlar ve geçilmiş şuurlu siyasi aşamalardır. Bütün bu şerefli mücadelenin mükafatı olan  milli bağımsızlık  ise uzakta değildir. Per aspena ad astra!...

NOTLAR

(*) "Severnıy Kavkaz" (Şimali Kafkasya), Promethe hareketi içinde yer alan Kuzey Kafkasyalı mültecilerin organizasyonu "Kafkasya Dağlıları Halk Partisi" (Narodnaya Partiya Gortsev Kavkaza)'nin "Volnıye Gortsı" (1926-1928) ve "Gortsı Kavkaza" (1928-1934) adlı dergilerinden sonra yayın hayatına soktuğu temel periyodiğidir. İlk sayısı Mayıs 1934'te Barasbi Baytugan'ın yönetiminde çıkan "Severnıy Kavkaz"da yer alan bu çalışmayı kaleme alan yazarın gerçek kimliği bilinmemektedir. Bkz: Yeni Muhacir - "Eski Şimali Kafkasyalı Muhacirlerin Ortak Kafkasya Kurtuluş Hareketinde Rolü", Severnıy Kavkaz, Varşova, 1935, No:20, s:2-3 (MAT).

(1) Bu muhtırayı şimdiye kadar maalesef bulamadım. Merkezi devletlerin dışıişleri arşivinde bulunacağı muhtemel bu önemli belge, kuşkusuz o günlerde basında da neşrolunmuştur.

(2) Bu muhtıra "Die Welt des Islams" mecmuasının IV. cildinde 25 Eylül 1916 tarihli nüshasında ve 33-34. sayfalarında aynen yayımlanmıştır.

(3) Yusuf Akçura'nın bu konferansı "Das Grössere Deutschland" dergisinde bütünüyle yayımlanmıştır (No:17, s:542-552). "Die Welt des Islams" mecmuası da bu önemli konferansın bir özetini vermiştir (C:IV, s:206)

(4) Dünya savaşından daha önce bir çok Azerbaycan ve İdil-Ural Türkü Almanya'da yaşamaktaydı. Bunların büyük bir kısmı Almanya'nın yüksekokullarında okuyan gençlerden, diğer bir kısmı da tüccarlardan ibaretti. İçlerinde, sonradan Moskova Üniversitesi'nde tıp profesörlüğü yapan Azerbaycanlı Dr. Cavad Oruçzade gibi, Alman bilim adamlarınca takdir edilen muktedir ilim ve bilim erbabı az değildir. I. Dünya Savaşı çıktığında bunlardan bir çoğu Almanya'da kalıp vatanlarının ve bütün Türklüğün düşmanı Rusya'ya karşı organize bir şekilde çeşitli alanlarda faaliyete başladılar. Yine bunlar aynı zamanda "Kafkasya Komitesi" ile Akçura- Hüseyinzade Beylerin teşkilatı emrinde bulunuyorlardı. Belirtilen eski muhacirlerin en yararlı işlerinden biri de, Alman orduları tarafından ele geçirilen Rusya ordusu esirlerinden Türk ırkına mensup olanlar arasında siyasi ve milli mahiyette propaganda yürüterek, bu esir Türk askerlere yeni bir ruh aşılamaktı. Daha sonra bu askerler Türkiye'ye gönderilerek kardeş Türk ordusunda ortak düşman Ruslara karşı savaşıyorlardı. (Türkçe metinde (3a) nolu dipnot - MAT).

(**) Osmanlı Ordusu kastedilmektedir. (MAT).

(***) I.Dünya Savaşı kastedilmektedir. (MAT).

(5) III-me Conference des Nationalites. Dokuments prelimiuaires, Lausanne, 1916, s:12. (Türkçe metinde (4) nolu dipnot  - MAT).

(6) Bilindiği gibi, Türk orduları Ocak 1915'te Sarıkamış'ı işgal ederek Kafkasya'ya girmiş, Tiflis yönünde ilerliyordu. Bu olay bütün  Kafkasya Türkleri tarafından büyük bir sevinç ve heyecanla karşılanmıştı. Bundan kuşkulanan Rus hükümeti ve Kafkasya ordusu komutası bütün Azerbaycan'da tedhiş rejimini şiddetlendirmiş ve Rus-Türk sınırındaki Kars, Ardahan ve Gümrü mıntıkalarında masum Türk ahali arasında müthiş bir katliam icrasına başlamışlardı. Cinayet yüzbinlerce günahsız Türk kadın, erkek, ihtiyar ve bebeklerin kanına mal olmuştur. Belirtilen Türk bölgeleri cepheye gönderilen düzenli Ermeni ve Rus askerlerinin  çizmeleri altında az bir zaman içinde harabeye çevrilmiştir. Katliamdan kurtulanlar Azerbaycan'a sığınıyorlardı. Baku'deki milli Azerbaycan teşkilatları ve cemiyetleri, yardım kuruluşları başta olmak üzere, Azerbaycan bu Rus zulmüne maruz kardeşlerinin yardımına koşmuştu ve onlarla dayanışma amacına yönelik "Kardeş Kömeği" adı altında, bugün Almanya'da mevcut "Kış yardımı" (Winterhilfswerk) teşkilatına benzeyen muazzam bir yardım organizasyonu Baku'da vucude getirilmişti.  Kafkasya'daki Rus idaresinin yüzkarası olan Kars -Ardahan faciası bilahare Duma da dahi mevzuubahs olundu ve Azerbaycanlı  mebusların şiddetli protestosuyla karşılaştı. (Türkçe metinde (5) nolu dipnot. Buna karşılık Rusça metinde bulunmamaktadır - MAT).

(7) "Korrespondenzblatt der Nachrichtenstelle für den Orient", Berlin, Yıl: 1, No:11 (Türkçe metinde (6) nolu dipnot - MAT).

(8) Compte-Rendu Sommaire de la III-me Conference des Nationalites reunie a Lausanne 27-29 juin 1916. (Türkçe metinde (7) nolu dipnot  - MAT).

(9) Grandük Nikolay Nikolayeviç dünya savaşı başlarında Rus ordularının başkomutanı idi. (Türkçe metinde (8) nolu dipnot - MAT).

(****) Jaschke'nin "Kafkasya Türklüğü" dahilinde değerlendirdiği Dağıstanlılar ve Çerkeslerin, bu kapsamda ele alınamayacağı açıktır. (MAT).

(10) Compte-Rendu Sommaire de la III-me Conference des Nationalites reunie a Lausanne 27-29 juin 1916, s:29 (Türkçe metinde (9) nolu dipnot - MAT).

(11) Compte-Rendu Sommaire de la III-me Conference des Nationalites reunie a Lausanne 27-29 juin 1916, s: 63, 71, 73, 75 (Türkçe metinde (10) nolu dipnot - MAT).

(12) Bkz: No:37 (13 Temmuz 1916) ve No:39 (25 Temmuz 1916) (Türkçe metinde (11) nolu dipnot - MAT).

(13) Ukrayna, Kuzey Kafkasya, Gürcistan ve Azerbaycan'ın bağımsızlık ilan ettikleri tarihlerdir. (Türkçe metinde (12) nolu dipnot - MAT).

16:02 - 25/12/2006

• Analiz
• Tarih
• Biyografi
• Ekonomi
• Yorum
• Konferanslar